Santa Croce – dzielnica, przez którą Wenecja wchodzi i wychodzi

W skrócie: Santa Croce to brama miasta: tu kończy się most z lądu, tu leżą Piazzale Roma i parkingi, tędy przejeżdża każdy autobus. Ale pięć minut od zgiełku zaczyna się Wenecja, o której wycieczki nie słyszały: kameralne Campo San Giacomo dell'Orio, sztuka nowoczesna w Ca' Pesaro i dawny dom handlowy tureckich kupców Fondaco dei Turchi. Najmniej „obowiązkowa" dzielnica miasta bywa najmilszym zaskoczeniem.

Początki i rozwój dzielnicy

Nazwę dała dzielnicy świątynia Santa Croce, rozebrana w epoce napoleońskiej – przypadek symboliczny, bo to właśnie nowoczesność najmocniej przeorała ten kraniec miasta. Wcześniej Santa Croce żyło jak reszta zachodniej Wenecji: parafiami rybaków i rzemieślników wokół kościołów starszych niż większość europejskich stolic – San Giacomo dell'Orio sięga fundacji z IX/X wieku, a obecną bryłę (z gotyckim „kadłubem okrętu" w stropie) zawdzięcza przebudowie z 1225 roku. Nad Canal Grande rezydował handel zagraniczny: romańsko-bizantyjski pałac, znany jako Fondaco dei Turchi, służył w latach 1621–1838 za dom handlowy, magazyn i rezydencję kupców osmańskich – z meczetem i łaźnią wewnątrz, pod nadzorem Republiki. Barokowy ciężar dzielnicy, Ca' Pesaro, wzniósł Longhena dla jednej z najbogatszych rodzin miasta.

Z czego słynęła

Z bycia przedpokojem Wenecji – i to dosłownie. Przez stulecia zachodni skraj dzielnicy był zapleczem portowym i ogrodowym; przełom przyszedł w XIX i XX wieku. Most kolejowy (1846) po raz pierwszy w historii połączył miasto z lądem, ale to Ponte della Libertà i Piazzale Roma (1933) wpuściły do Wenecji samochody – dokładnie do granicy Santa Croce i ani metra dalej. W latach 60. usypano sztuczną wyspę parkingową Tronchetto, formalnie również część sestiere. Tak najstarsza tkanka miasta zrosła się z jego najnowszą logistyką: kto dziś wysiada z autobusu, tramwaju czy People Movera, stoi w Santa Croce.

Od upadku Republiki do dziś

Po 1797 roku pałace dzielnicy przeszły drogę typową dla całego miasta – od rezydencji, przez urzędy, po muzea. Ca' Pesaro stało się Międzynarodową Galerią Sztuki Nowoczesnej: miasto kupowało prosto z Biennale, dzięki czemu w kolekcji wiszą Klimt („Judyta II") i Chagall obok włoskich mistrzów przełomu wieków; piętro wyżej – bogate Muzeum Sztuki Orientalnej. Fondaco dei Turchi, mocno (i kontrowersyjnie) odrestaurowany w XIX wieku, mieści Muzeum Historii Naturalnej z weneckim dinozaurem – ulubieńcem lokalnych dzieci. Reszta dzielnicy robi to, co zawsze: mieszka, odprowadza dzieci do szkoły przy campo i nalewa ombrę w barach, w których turysta wciąż jest gościem, nie targetem.

Co zobaczyć dziś – wskazówki poza szlakiem

Z Piazzale Roma nie uciekaj od razu na Rialto: idź w głąb, na Campo San Giacomo dell'Orio – plac-podwórko z drzewami (rzadkość!), ławkami i kościołem, w którym gotyk spotyka bizantyjskie kolumny z łupów IV krucjaty. To najlepsze miejsce w mieście, by poczuć Wenecję „osiedlową"; wieczorem campo przejmują miejscowe rodziny i studenci. Dalej: Ca' Pesaro – Klimt niemal bez świadków, w pałacu Longheny z widokiem na Canal Grande. Spacer nabrzeżem przez Riva de Biasio w stronę dworca mija miejsca, gdzie stały domy handlowe nacji kupieckich; Fondaco dei Turchi z dziećmi to strzał w dziesiątkę. Na koniec ciekawostka dla zmotoryzowanych: oktagonalny garaż przy Piazzale Roma (Autorimessa Comunale, 1931–34) to zabytek modernizmu – Wenecja potrafi zabytkować nawet parking. Nocleg w Santa Croce ma sens przy wczesnym wyjeździe lub ciężkich walizkach.