San Polo – najmniejsza dzielnica, która handlowała ze światem

W skrócie: San Polo to najmniejsze sestiere Wenecji i jej historyczna giełda: wokół targu Rialto (na obecnym miejscu od 1097 roku) działały pierwsze banki nowożytnej Europy, a w promieniu kilkuset metrów stoją dwa artystyczne ciężary miasta – „Assunta" Tycjana w bazylice Frari i cykle Tintoretta w Scuola Grande di San Rocco. Dziś rano chodzi się tu na targ, w południe na cicchetti do najstarszych bacari, a po południu – na sztukę bez kolejek.

Początki i rozwój dzielnicy

„Rivoalto" – wysoki brzeg – to nazwa, od której pochodzi i Rialto, i sama Wenecja jako miasto: właśnie ta grupa wysepek była jądrem osadnictwa, zanim powstało polityczne centrum przy San Marco. Decyzją z 1097 roku skupiono tu główny targ Republiki i podział ról utrwalił się na osiem stuleci: San Marco rządziło, San Polo liczyło pieniądze. Po wielkim pożarze w 1514 roku, który strawił niemal całą dzielnicę targową, odbudowano ją według racjonalnego planu (Fabbriche Vecchie i Nuove) – renesansowy „kompleks biurowy" nad Canal Grande. Drewniany most zwodzony zastąpiono w latach 1588–91 kamiennym Mostem Rialto, by udźwignął ruch, którego nie wytrzymywały poprzednie konstrukcje.

Z czego słynęła

Z handlu w skali, jakiej Europa wcześniej nie znała. Na Rialto ustalano ceny pieprzu i jedwabiu dla połowy kontynentu, tu działały kantory wekslarzy (banco giro – obrót bezgotówkowy na długo przed nowoczesną bankowością; w 1587 roku Republika otworzyła tu publiczny Banco della Piazza di Rialto), tu wisiała tablica z kursami i ogłoszeniami – a okoliczne kościoły, z maleńkim San Giacomo di Rialto („najstarszym kościołem Wenecji" wedle tradycji), służyły kupcom za miejsce przysiąg. Garbus „Gobbo di Rialto" naprzeciw kościoła był trybuną obwieszczeń państwowych. Obok handlu – duchowość i sztuka fundowana przez bractwa: franciszkańska bazylika dei Frari dostała w 1518 roku „Wniebowzięcie" Tycjana, ołtarz, który zrewolucjonizował malarstwo ołtarzowe (sam Tycjan, zmarły podczas zarazy 1576 roku, spoczął w tej świątyni; obok – serce Canovy w marmurowej piramidzie i grób Monteverdiego). Po drugiej stronie campo Scuola Grande di San Rocco zamówiła u Tintoretta dekorację, nad którą pracował ponad dwadzieścia lat – kilkadziesiąt płócien nazywanych „Kaplicą Sykstyńską Wenecji".

Od upadku Republiki do dziś

Wraz z końcem Republiki Rialto straciło rolę giełdy kontynentu, ale nigdy nie przestało być targiem: hala rybna (Pescheria) dostała neogotycki kostium na początku XX wieku i handluje do dziś, choć kurczy się z roku na rok wraz z liczbą mieszkańców. Bacari wokół targu przeszły płynnie od obsługi tragarzy do obsługi wszystkich – niektóre (jak słynne Do Mori, wedle tradycji od 1462 roku) liczą sobie ponad pół tysiąclecia. Dzielnica pozostała gęsta, handlowa i zaskakująco mało hotelowa.

Co zobaczyć dziś – wskazówki poza szlakiem

Przyjdź na targ przed 10:00 (wt–sob): Pescheria pod arkadami, piramidy karczochów, restauratorzy z wózkami – potem targ zasypia i zostaje scenografia. Na „śniadanie wenecjanina" wejdź do bacaro za halą: cicchetti i ombra wśród sprzedawców. Frari i San Rocco zwiedzaj w porze obiadowej, gdy grupy jedzą – w obu bywa wtedy pusto; w San Rocco bierz lustro (wykładane przy wejściu) do oglądania plafonów bez bólu karku. Potem zgub się w sieci uliczek między Campo San Polo (drugim największym placem miasta, niegdyś areną walk byków i kaznodziejów) a domem Goldoniego. Rzemiosło wciąż tu mieszka: pracownie masek i papieru marmurkowego między Frari a Rialto to zakupy z sensem, nie pamiątki z kontenera. Wieczorem most Rialto pustoszeje około 21:00 – wtedy zrobisz zdjęcie, na które w południe nie ma szans.