Dorsoduro – twardy grzbiet, na którym stanęła sztuka

W skrócie: Dorsoduro („twardy grzbiet") zawdzięcza nazwę najstabilniejszym gruntom w lagunie – i może dlatego dźwiga dziś najcięższą artylerię sztuki: Gallerie dell'Accademia, kolekcję Peggy Guggenheim, Punta della Dogana i wotywną bazylikę Salute, wzniesioną po zarazie, która w latach 1630–31 zabiła blisko jedną trzecią miasta. Między muzeami toczy się studenckie życie Campo Santa Margherita i trwa squero San Trovaso – jeden z ostatnich warsztatów gondoli.

Początki i rozwój dzielnicy

Twardsze podłoże przyciągnęło osadników wcześnie, ale przez wieki Dorsoduro było dzielnicą kontrastów: od portowo-rybackiego zachodu (okolice San Nicolò dei Mendicoli, parafii ubogich) po pałace wschodniego cypla. Południowe nabrzeże Zattere wzięło nazwę od tratw („zattere"), na których spławiano drewno z Alp – tu rozładowywano budulec miasta i sól. Rytm dzielnicy wyznaczały klasztory i scuole; z jednej z nich, Scuola della Carità, wyrośnie później Accademia. Cypel u wylotu Canal Grande zajęła morska komora celna Dogana da Mar (XVII w.) z kulą i Fortuną na szczycie – każdy statek wpływający do miasta mijał ją burta w burtę.

Z czego słynęła

Po pierwsze – z dziękczynienia. Gdy zaraza 1630 roku wygasła, Senat ślubował Maryi świątynię: konkurs wygrał 26-letni Baldassare Longhena, a jego ośmioboczna Santa Maria della Salute (konsekrowana 1687) stała się barokową ikoną miasta; do dziś 21 listopada wenecjanie przechodzą do niej po moście pontonowym w święto Salute – najbardziej „własne" święto miasta. Po drugie – z malarstwa: w XVIII wieku przy Carità powołano akademię sztuk, której zbiory Napoleon scalił w Gallerie dell'Accademia, dziś największą kolekcję malarstwa weneckiego świata (Bellini, Giorgione, Tycjan, Veronese, Tintoretto). Po trzecie – z rzemiosła wody: squero di San Trovaso, drewniany warsztat o alpejskiej sylwetce (budowali go cieśle z Cadore), od XVII wieku wypuszcza i serwisuje gondole.

Od upadku Republiki do dziś

XX wiek dopisał dzielnicy rozdział awangardowy. W pałacyku Venier dei Leoni nad Canal Grande zamieszkała Peggy Guggenheim, której kolekcja (Picasso, Pollock, Ernst – jej mąż) otworzyła się dla publiczności i pozostała w domu kolekcjonerki na stałe. W 2009 roku dawna komora celna ożyła jako Punta della Dogana – muzeum sztuki współczesnej kolekcji Pinaulta w surowych wnętrzach przebudowanych przez Tadao Andō. Równolegle uniwersytety (Ca' Foscari i IUAV) zaludniły Dorsoduro studentami, którzy utrzymują przy życiu bary, księgarnie i najniższe ceny spritza w mieście.

Co zobaczyć dziś – wskazówki poza szlakiem

Muzealny trójkąt Accademia–Guggenheim–Dogana rozłóż na przedpołudnie, zanim dotrą grupy. Potem odpuść mapę: Zattere w słońcu to najlepszy spacer miasta (rytuał: gianduiotto – kostka czekoladowych lodów utopiona w bitej śmietanie – w historycznej lodziarni na nabrzeżu). Rzut kamieniem dalej podejrzysz gondole na pochylni squero San Trovaso (z przeciwległego brzegu kanału, dyskretnie). Wieczorem Campo Santa Margherita: studenci, targ, aperitivo bez turystycznej narzuty. Dwa kościoły poza szlakiem wynagradzają sowicie: San Sebastiano, którego sufit i ściany Veronese malował przez dekadę (jego grób – na miejscu), oraz San Pantalon z największym malowidłem sufitowym na płótnie, jakie kiedykolwiek powstało. Na sam koniec wróć na cypel Punta della Dogana o zachodzie – widok na Salute, San Giorgio i wylot Canal Grande to najlepszy darmowy spektakl Wenecji. Nocleg na Dorsoduro wybierają wracający: ceny środka stawki, klimat najlepszy.